Seksueel grensoverschrijdend gedrag is een verzamelnaam voor al het seksuele gedrag waarbij de grenzen van een ander worden overschreden. Dit kan gaan om een lichte vorm van grensoverschrijdend gedrag, maar ook om ernstige situaties. Seksueel grensoverschrijdend gedrag kan op verschillende manier voorkomen: denk bijvoorbeeld aan straatintimidatie, waarbij iemand je naroept of iemand naar je sist. Mensen kunnen je ook aanraken als je dat niet wilt: bijvoorbeeld een hand op je billen of een verkrachting. Seksueel misbruik valt ook onder seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dit gedrag kan ook online plaatsvinden. 

Om te bepalen of gedrag seksueel overschrijdend is, adviseert Qpido om Het Vlaggensysteem te gebruiken. Dit is een hulpmiddel waarmee je aan de hand van zes criteria en vier kleuren vlaggen kunt bepalen of er sprake is van seksueel grensoverschrijdend gedrag. 

Het slachtoffer is de persoon die het gedrag overkomt. De pleger is de persoon die seksueel grensoverschrijdend gedrag vertoont of de ander seksueel misbruikt.

 Bij seksueel geweld of seksueel misbruik gaat het niet om een miscommunicatie tussen jongeren die aan het experimenteren zijn. Het gaat hier om een pleger die misbruik maakt van een machtspositie en het slachtoffer onder druk of dwang dingen laat doen die diegene niet wil.  

Soms voelt het slachtoffer zich niet (fysiek) bedreigd, maar is er toch sprake van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het slachtoffer kan geen kant op en heeft het gevoel dat er geen andere keuze is. Het slachtoffer durft geen ‘nee’ te zeggen tegen de pleger. Het kan ook zijn dat iemand niet doorheeft dat diegene slachtoffer is. 

Consent (= toestemming) geven en krijgen is heel belangrijk als het gaat om seksueel gedrag. Zonder consent mag je nooit iets doen, zeggen of aanraken bij een ander. 

Het meemaken van seksueel grensoverschrijdend gedrag kan een trauma veroorzaken. Dat gebeurt echter niet altijd. Of iemand traumaklachten krijgt, hangt af van verschillende dingen:

• Hoe onverwacht het gebeurt;
• Hoe heftig iemand het ervaart;
• Hoeveel steun iemand krijgt van familie of vrienden. 

Als je seksueel grensoverschrijdend gedrag meemaakt, reageert je lichaam automatisch om te overleven. Deze reacties gebeuren razendsnel en helpen je lichaam te beschermen tegen schade. Veel mensen die seksueel grensoverschrijdend gedrag meemaken, vinden dit verwarrend. De meest voorkomende overlevingsreacties zijn:

• Bevriezen – ongeveer 70% van de slachtoffers van seksueel misbruik verstijft of werkt mee
• Vechten
• Vluchten

In het boek Verlamd van angst van Agnes van Minnen worden nog meer overlevingsreacties beschreven. Qpido raadt dit boek aan voor slachtoffers en de omgeving. Het boek biedt informatie over overlevingsreacties en waarom ons lichaam dit doet. 

Het is heel logisch dat je klachten krijgt tijdens of na het meemaken van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Denk aan slapeloosheid, concentratieproblemen, plekken of personen vermijden, angstig en onzeker zijn. In dit factsheet van het Centrum Seksueel Geweld lees je meer over deze klachten. Praten over wat er is gebeurd, kan helpen om klachten te voorkomen of verminderen. Dit kan via begeleiding of behandeling. 

Mensen die seksueel grensoverschrijdende situaties hebben meegemaakt, vinden het vaak moeilijk om daarover te praten. Ze denken of voelen dat het hun eigen schuld is, ze schamen zich of willen er niet meer aan denken. 

Toch is erover praten heel belangrijk. Zo’n ervaring is vaak heel traumatisch. Praten – met een hulpverlener of psycholoog – kan het leven weer een stuk fijner maken, nu en in de toekomst. Praten kan ook met een vriend of vriendin, een huisarts of een andere persoon die je vertrouwt (denk aan een leraar of lievelingstante of oom). 

Voor opvoeders en professionals is het belangrijk dat ze vragen durven te stellen als ze denken dat een jongere seksueel geweld of misbruik heeft meegemaakt. Wij helpen je graag bij hoe je dit kan doen. Bel met ons of volg de training ‘Seksualiteit en opvoeden’ (voor professionals).

• Als iemand uit jouw omgeving seksueel grensoverschrijdend gedrag heeft meegemaakt, kun je een paar dingen doen om de ander te helpen, de QpiDo’s:

• Bedank de ander voor het vertrouwen. Het is vaak heel moeilijk om dit te vertellen.
• Vraag hoe het nu gaat met de ander.
• Zeg dat het niet zijn of haar schuld is. De dader zit fout, niet het slachtoffer! 
• Vraag wat je voor de ander kunt doen. Misschien is luisteren voldoende, misschien wil de ander hulp bij het zoeken naar professionele ondersteuning.

Pas op met QpiDon’ts:

• • Victim blaming. Dit betekent dat je de schuld neerlegt bij het slachtoffer. Dit kan heel schadelijk zijn. In deze documentaire van Sunny Bergman zie je er meer over. 
  • Ongevraagd advies geven. Luister vooral naar wat het slachtoffer nodig heeft.

Qpido is onderdeel van het Centrum Seksueel Geweld Amsterdam Amstelland. Het Centrum Seksueel Geweld werkt door heel Nederland en biedt professionele hulp aan als iemand seksueel grensoverschrijdend gedrag heeft meegemaakt. Het maakt niet uit of dit lang- of kortgeleden is gebeurd. Je kunt bij het Centrum Seksueel Geweld terecht met alle vormen van seksueel grensoverschrijdend gedrag: online en offline, eenmalig of vaker, van één ongewenste aanraking tot een verkrachting. 

Bij het Centrum Seksueel Geweld werken artsen, verpleegkundigen, politie en andere hulpverleners die jou kunnen helpen als je seksueel grensoverschrijdend gedrag hebt meegemaakt. Zij kijken samen met jou naar wat jij nodig hebt. 

Je kunt contact opnemen met het Centrum Seksueel Geweld als je seksueel grensoverschrijdend gedrag hebt meegemaakt en hierover wilt praten. Ze zijn dag en nacht telefonisch bereikbaar, en je kunt ook anoniem chatten: van maandag tot en met vrijdag van 16.00 tot 6.00 uur, en in het weekend en op feestdagen van 20.00 tot 6.00 uur.

Qpido is er niet alleen voor jongeren die seksueel grensoverschrijdend gedrag meemaken, maar ook voor jongeren die het vertonen. Ieder kind en iedere jongere kan wel eens over een grens gaan, ook over de seksuele grens van een ander. Grenzen aftasten hoort bij ontdekken en experimenteren, maar als iemand te ver gaat of steeds de grenzen van aan ander negeert, kan het een probleem worden. Ook dan biedt Qpido ondersteuning. 

Vaak wordt er gesproken over het aangeven en respecteren van wensen en grenzen. Maar hoe ga je om met de teleurstelling of afwijzing? Als jij iets heel graag wilt en de ander niet, kan dat ingewikkeld zijn. Hoe je daarmee omgaat, leer je meestal niet vanzelf. Qpido kan je hierbij helpen. Wil je hierover meer weten? Neem dan contact met ons op.